Waar liggen de grenzen van Schijt aan de Grens?
Venray | Eind augustus vindt voor de zesde keer het festival Schijt aan de Grens plaats. Sinds de eerste editie in 2015 heeft het evenement zich ontwikkeld van een fietstocht langs regionale kunst en kunstenaars tot een volwaardig tweedaags cultureel festival op twee locaties in Noord-Limburg en Oost-Brabant.
Het idee voor het festival ontstond enkele jaren geleden op de kermis in Venray. Drie Noord-Limburgse Brabanders spraken daar hun verbazing uit over het vrijwel ontbreken van contact en culturele uitwisseling tussen gemeenschappen aan weerszijden van de provinciegrens. Die constatering bleef niet zonder gevolgen: het vormde de directe aanleiding voor de oprichting van Schijt aan de Grens. Aan de vooravond van de zesde editie blikt het bestuur van de stichting terug op de ontwikkeling van het festival, maar vooral ook vooruit.
De verwondering was eenvoudig, maar veelzeggend: de afstand tussen Venray en Overloon bedraagt nog geen zes kilometer, maar wordt in de praktijk ervaren als een scheiding tussen twee dorpen, twee gemeenten en zelfs twee provincies. De initiatiefnemers wilden zich daar niet bij neerleggen en besloten de grens symbolisch te negeren. Het festival werd opgezet met als uitgangspunt dat grenzen verbinden in plaats van scheiden. Samenwerking tussen Brabantse en Limburgse ‘grensbewoners’ en kruisbestuiving tussen kunstenaars en publiek vormen sindsdien de kern van het initiatief.
De eerste editie vond plaats in 2015 en werd gekenmerkt door aanhoudende regen. Toch bleek het concept succesvol. Op vier locaties (Overloon, Holthees, Geijsteren en Venray) konden bezoekers genieten van muziek, straattheater en beeldende kunst. Ook onderweg tussen de locaties was er van alles te beleven. In 2017 volgde een tweede editie met een vergelijkbare opzet.
In de jaren daarna veranderde het festival geleidelijk van vorm. In 2019 viel de locatie in Holthees weg door een wisseling van eigenaar van Hoeve de Knol. De daaropvolgende editie werd door de coronapandemie uitgesteld tot 2022. In die periode haakte ook het kunstenaarscollectief in Geijsteren af. Dat leidde tot de huidige opzet, waarin het festival plaatsvindt op twee centrale locaties: ontmoetingsplek ’t Helder in Overloon en het Stadspark bij de Grote Kerk in Venray. In deze vorm vond in 2024 de vijfde editie plaats, en ook de zesde editie zal hier worden georganiseerd. Schijt aan de Grens is inmiddels uitgegroeid tot een vaste waarde op de zomerse evenementenkalender in beide kernen. Het programma biedt een brede mix van kunstdisciplines, waaronder muziek, straattheater, dans en beeldende kunst. Sinds 2024 maken ook proza en poëzie deel uit van het aanbod.
Het festival kan rekenen op financiële steun van onder meer de gemeenten Land van Cuijk en Venray, de provincie Limburg en diverse lokale en landelijke fondsen. Mede daardoor is het evenement financieel gezond en blijft het gratis toegankelijk voor bezoekers. Die laagdrempeligheid is een bewuste keuze en sluit aan bij de doelstelling om een breed publiek te bereiken. Tegelijkertijd ziet het bestuur aanleiding om kritisch naar de toekomst te kijken. Net als veel culturele organisaties heeft Schijt aan de Grens te maken met uitdagingen zoals een tekort aan vrijwilligers, vergrijzing, stijgende kosten en strengere regelgeving. Daarnaast spelen er inhoudelijke vragen over de koers. Wat is de identiteit van Schijt aan de Grens en sluit die nog aan bij de ambities? Worden de juiste keuzes gemaakt? En hoe ziet de toekomst eruit: groei, uitbreiding naar nieuwe locaties of juist behoud van kleinschaligheid? Tijdens een uitgebreide bestuursbijeenkomst eerder dit voorjaar zijn deze vragen besproken. Daarbij werd het bestaande beleidsplan als uitgangspunt genomen. Hierin zijn de kernwaarden vastgelegd: samenwerking, uitwisseling en kruisbestuiving tussen regio’s en disciplines. Ook de ambitie om een inclusief, duurzaam en laagdrempelig festival te zijn, staat centraal.
Het bestuur constateert dat het festival op veel punten goed functioneert, maar dat er ook ruimte is voor verbetering. Zo blijkt het huidige publiek relatief eenzijdig samengesteld. In de woorden van het bestuur: het festival bereikt nog onvoldoende een diverse doelgroep en trekt relatief veel bezoekers van boven de vijftig jaar. Dat vraagt om gerichte inspanningen, onder meer op het gebied van programmering en communicatie. Ook de manier waarop het festival zich presenteert, verdient aandacht. Hoewel het programma kwalitatief sterk is, wordt dat volgens het bestuur nog onvoldoende zichtbaar gemaakt. Met name op het gebied van sociale media liggen kansen om een breder en jonger publiek te bereiken. Diezelfde uitdaging speelt bij het werven van vrijwilligers, waarop het festival volledig draait. Op dit moment zijn ongeveer tachtig vrijwilligers betrokken bij de organisatie, waarvan het merendeel actief is in Overloon. Daarnaast is ook binnen het bestuur sprake van vergrijzing. Om de continuïteit van het festival te waarborgen, wordt actief gezocht naar nieuwe bestuursleden. Daarbij gaat de voorkeur uit naar kandidaten met affiniteit voor communicatie, sociale media en nieuwe technologieën.
Voorzitter Wilbert Jeuken (73) benadrukt het belang van vernieuwing: "We zijn nog altijd actief en betrokken, maar het is belangrijk om tijdig nieuwe mensen aan te trekken. Zij kunnen het festival verder brengen en nieuwe energie toevoegen.” De organisatie geeft zichzelf ruim de tijd om geschikte kandidaten te vinden en staat open voor verschillende rollen, waaronder die van toekomstig voorzitter. Tegelijkertijd is het bestuur zich ervan bewust dat deze zoektocht niet eenvoudig is. Veel verenigingen en organisaties kampen met een tekort aan vrijwilligers en bestuursleden. Mocht het niet lukken om tijdig versterking te vinden, dan worden ook scenario's voor de langere termijn overwogen. "Een festival als het onze staat of valt met betrokkenheid", aldus Jeuken. "Als die betrokkenheid ontbreekt, houdt het op. Maar wij hebben er vertrouwen in dat we mensen vinden die willen bijdragen aan een bruisend cultureel leven in deze regio.”
Belangstellenden die willen meewerken, als vrijwilliger of bestuurslid, kunnen contact opnemen via info@schijtaandegrens.nl of telefonisch via 06-40250772.
