Herman Maas.
Herman Maas. Foto: RooyNet

Herman Maas (1877-1958)

Algemeen Geschiedenis

Hermanus Hubertus Joannes Maas werd geboren 24 februari 1877 te Oostrum.

Hermans ouders Gerardus Maas (geboren 16 maart 1852 en overleden op 15 maart 1920) en Anna Gertrudis Deenen (geboren 30 augustus en overleden op 14 juni 1930) huwden op 13 november 1874. Zij kregen tijdens hun huwelijk tien kinderen (zes meisjes en vier jongens). Drie van hen werden levenloos geboren en twee van hen stierven rond hun eerste jaar.

Herman, geboren op 24 februari 1877, was de tweede uit in de kinderrij die bijna elk jaar werd uitgebreid tot 1886. Zijn vader was eerst landbouwer, daarna dagloner en ten slotte handelaar van beroep. Een van zijn jongere zussen (Huberta Johanna) beviel als 26-jarige ongehuwde moeder van een dochter.

Deze dochter bleef samen met haar moeder in het gezin wonen en zou later, na het huwelijk van moeder in 1921, de achternaam van de stiefvader aannemen: Verhaag. In het gezin 1 woonde ook de ongehuwde oudere broer van Hermans moeder, Jacob Deenen (25 november 1836 en overleden op 7 september 1905). Hij had een positieve invloed op de leerontwikkeling van Herman, hij liet hem veel lezen, wandelde met hem door De Peel en leerde hem zo de natuur kennen. Opa Deenen (zelf onderwijzer) deed wat dat betreft ook een duit in het zakje en hoopte dat Herman zou gaan schrijven, iets wat hij graag zelf had gedaan.

De lagere school volgde Herman in Oostrum, waar hij uitblonk. Daarna volgde hij de Rijksnormaal Cursus in Venray (De Boog), deed examen in Maastricht en slaagde daar op 16 oktober 1895 en startte zijn maatschappelijke carrière.

Herman trouwde op 23 juni 1903 met Hendrika Hubertina Josephina Braem (geboren op 18 april 1875 in Arcen en overleden op 17 februari 1948 in Eindhoven). In het gezin zijn drie kinderen geboren, allen jongens. In verband met Hermans benoeming als leraar in Ospel ging het echtpaar in Nederweert wonen. Hier werd Herman jr. (23 mei 1904 en overleden op 17 december 1940) als eerste geboren.

Hij was een begaafde leerling, slaagde in 1925 cum laude aan de rechtenfaculteit. Een schitterende carrière werd voorspeld, maar 2 hij heeft nooit een betaalde baan gehad, mogelijk toe te schrijven aan een huidaandoening en gezwel in zijn nek. Dit leidde tot teruggetrokkenheid en contactarmoede.

Hij bleef altijd ongehuwd thuis wonen en werd gedurende zijn leven vaak opgenomen in het ziekenhuis. Harry werd als tweede geboren, (23 juli 1906 en overleden op 4 juni 1982 te Eindhoven).

Harry had zich, na de HBS te hebben gevolgd, ontwikkeld als een verdienstelijk kunstschilder (waarvan nu nog schilderijen goed verkocht worden) en huwde op 68-jarige leeftijd met Netty Michel op 4 juni 1974 in Nijmegen. Zij bleven kinderloos. En ten slotte Willy (geboren op 4 februari 1913 in Roermond en overleden op 30 oktober 1963 in Veghel). Willy werd van 1938 tot 1943 en van april 1956 tot zijn dood met psychiatrische problematiek opgenomen in Huize Padua.

Faillissement, de vele verhuizingen en een magere wachtgeldregeling trokken zijn sporen in het gezin, Hermans vrouw ontwikkelde psychiatrische problematiek (depressies) en werd uiteindelijk in 1933 opgenomen in Voorburg te Vught waar zij 15 jaar later zou overlijden. Zelf zei Herman hierover dat hij zijn vrouw en zoon nooit tijdens hun opname heeft bezocht, hij was ook niet bij de begrafenis van zijn vrouw.

Over zijn huwelijk schreef hijzelf in zijn autobiografische roman: In hun gezin met tot nu toe twee kinderen scheen niet elke dag de zon in het huiselijk leven. Na zijn ontslag in 1933 is hij nooit meer in het onderwijs aan de slag gekomen. Herman heeft geen kleinkinderen gekregen.

Na zijn slagen als onderwijzer in 1895 werd Herman in Oirlo benoemd als “voorlopig” 3 onderwijzer aan de lagere school. Tijdens de gemeenteraad Venray op 7 februari besloot men Herman met ingang van 15 februari 1896 een vaste aanstelling te geven. Ongeveer een jaar later ging hij verder studeren voor de hoofdakte. In Deurne was kort daarvoor een opleiding gestart met onder andere Hendrik Nicolaas Ouwerling 4, leerkracht Nederlandse taal en literatuur. Er ontstond vriendschap tussen Herman en Ouwerling.

Hij zette zich in voor het vak en speelde rond 1896 een belang-rijke rol bij de oprichting van de Rooms Katholieke Onderwijs Bond in het Bisdom Roermond. Na een conflict vanwege de kerkelijke invloed verliet Herman de R.K.O.B en sloot zich aan bij de Bond voor Nederlandse Onderwijzers. In deze roerige periode behaalde op 26 juli 1900 Herman de hoofdakte. Zijn maatschappelijke carrière werd echter een loopbaan van vallen en opstaan (zie verder bij: de schrijver H.H.J. Maas 5, 1877-1958).

In mei 1903 werd hij benoemd tot onderwijzer aan de lagere school in Ospel en verhuisde hiervoor naar Nederweert. Door de opkomst van r.k.-scholen verminderde het aantal leerlingen op zijn school en op 7 april 1911 werd Herman eervol ontslagen. Het gezin verhuisde via Venlo (1911) naar Roermond (1912), waar hij de kost verdiende als verzekeringsagent/schrijver van stukken voor tijdschriften. Met behulp van inspecteur Michiels van Kessenich werd Herman in 1915 als leraar Nederlands aangesteld bij de Rijksnormaalschool in Venlo, maar de r.k.-kerk had veel moeite om Maas zijn talent als leraar en als schrijver uit elkaar te houden.

Dit leidde op 6 februari 1917 zelfs tot vragen in de Tweede Kamer 6 en 7 met als doel hem aan een school buiten de provincie Limburg/Brabant te plaatsen. Dit lukte toen niet, maar de geschiedenis herhaalde zich, ook in Venlo kwam een R.K. Kweekschool en opnieuw verloor Herman zijn baan. In 1919 probeerde hij nog aangesteld te worden bij de kweekschool te Maastricht, deed daar een proefles maar kreeg uiteindelijk de baan niet, omdat de pers er lucht van kreeg en het verzet tegen de benoeming groeide.

De rooms-katholieke kerk wenste niet dat Maas die positie kreeg. Herman werd, aansluitend op zijn ontslag in Venlo, benoemd tot directeur/leraar aan de Rijksnormaallessen te Doetinchem, niet zijn gewenste standplaats. Het gezin verhuisde met tegenzin en Herman ervoer het als een verbanning. In 1925 werd Herman ontslagen, onder anderen (beschreven in het boek H.H.J. Maas, 1877-1958, blz 114)
8.

In 1925 werd Herman benoemd tot tijdelijk onderwijzer aan de Rijksleerschool Nijmegen. In deze tijd raakte het gezin financieel totaal aan de grond en werd ondersteund door het Willem Kloosfonds. Vanwege een aanstelling aan de openbare lagere school in Woensel verhuisde het gezin in 1931 van Nijmegen naar Eindhoven. Na anderhalf jaar werd hij ontslagen met als motivatie terugzakkende leerlingaantal. Hiermee stopte zijn ook zijn carrière als leerkracht en werd hij op wachtgeld gesteld. Over de kwaliteiten als leerkracht werd al die jaren positief geschreven.

Letterlijk schreef Toon Kortooms in het voorwoord van de in 1969 verschenen Peel Omnibus ix over de “indrukwekkende, zelfs verbijsterende productiviteit”; negen veelgelezen én besproken romans, verhandelingen over psychologie, opvoedkunde en wijsbegeerte. Daarnaast publiceerde hij honderden artikelen over de lokale geschiedenis en schreef hij een vierdelige taalmethode voor het middelbaar onderwijs. Zijn eerste boek: “Jan van Houtums schetsen over de Peel” x verscheen in 1901 (waarin hij bekende figuren beschreef). Meteen hierna werd Maas beschouwd als een ketterende lastpost xi:  Niet enkel had hij onzedelijke romans geschreven, zonder eerbied voor Limburgs dierbaar oord, bovendien was hij liberaal, antikerkelijk, voorstander van openbaar onderwijs. 

Later zal hij hierover schrijven: Sedert Jan van Houtums schetsen over de Peel is mijn leven één en al strijd en beslommering geweest. De grote teleurstelling was de vijandige houding van de geestelijken jegens Jan van Houtum. Hun haat en tegenwerking hebben mijn leven zeer moeilijk gemaakt.

Het meest gehaat maakte Maas zich door niet alleen duidelijk te laten merken welke misstanden hij op het oog had, maar ook welke personen daarin een weinig fraaie rol speelden. Hij nam het op voor de gewone man/vrouw en nam stelling tegen onderdrukking en uitbuiting en was daarmee een bedreiging voor de gevestigde orde. Boven de rivieren riepen zijn boeken minder weerstand op en in het katholieke Limburg werden ze vaak stiekem gelezen.

Voor het schrijven van artikelen gebruikte hij diverse pseudoniemen zoals: E.K. Ster, Peter van Venrode (Henry Trijnes gebruikte hetzelfde pseudoniem en Herman schreef herhaaldelijk stukjes namens Trijnes), Wil Best, Vincimu of Van Kikkeren. Vanaf 1898 was hij correspondent van het in Maastricht verschijnende “De Zuid-Limburger”, een provinciaal en stedelijk dagblad. Vanaf 1881 verscheen in de regio Helmond driemaal per week “De Zuid-Willemsvaart” met Ouwerling xii als hoofdredacteur, Herman werd daar redacteur tot ongeveer 1908. Hier kreeg zijn maatschappijkritische houding meer gezicht en nam zijn rooms-katholieke geloofsovertuiging af.

Herman was erg betrokken bij de onderdrukte bevolking, had oog voor de uitbuiting en keerde zich tegen de macht, ondanks de offers die hij hiervoor moest brengen. Er ontstond, door de psychiatrische opnamen van zijn vrouw en jongste zoon, een periode dat Herman sr. en Herman jr. samen in het huis in Eindhoven zaten te schrijven. De jonge Maas was intellectueel de meerdere xiii van beiden, was pro-Duits, anti-Tsjechisch en had contacten met de leider van het Zwarte Front, Arnold Meijer die hem regelmatig thuis bezocht. Herman sr. werd hierdoor beïnvloed in die zin dat hij geïnteresseerd was.

De laatste jaren van zijn leven was Herman zwak, ziek en vereenzaamd. Hij overleed op 27 januari 1958 in Eindhoven. Herman Maas: Leerkracht, schrijver en journalist. Zou hij in een moderner tijdsgewricht beter tot zijn recht zijn gekomen?

Frits Coenen, 2021

Afbeelding
‘Vertraging Maaslijn funest voor groei regio’ Algemeen 4 uur geleden
Afbeelding
Anton Kropivšek neemt afscheid Algemeen 4 uur geleden
Afbeelding
Nieuw programma Schouwburg Venray Algemeen 17 mei, 15:01
Afbeelding
Bronzen waarderingspenning voor Lei Zanders Algemeen 17 mei, 13:22
Afbeelding
Airfryer: een gezond alternatief voor de traditionele frituur! Ingezonden mededeling 12 mei, 13:20
Afbeelding
Frans Koenen trainer van het jaar Sport 17 mei, 10:33
Afbeelding
Vijfde plek voor Britt Jans-Beken Sport 17 mei, 08:56
Afbeelding
Droom zussen komt uit met Lole Fashion Nieuws 17 mei, 08:41